تحریم کنسولگری‌های جمهوری اسلامی وظیفه ملی

در تاریخ ملت‌ها لحظاتی فرا می‌رسد که سکوت دیگر نشانه احتیاط نیست، بی‌طرفی دیگر فضیلت محسوب نمی‌شود و فاصله گرفتن از سرنوشت جمعی، معنایی جز گریز از مسئولیت تاریخی ندارد. این لحظات زمانی شکل می‌گیرند که مرز میان حکومت و ملت به آشکارترین صورت ممکن ترسیم شده باشد؛ هنگامی که یک سوی این مرز، مردمی ایستاده‌اند که برای آزادی، کرامت انسانی و بازپس‌گیری کشورشان جان می‌دهند و در سوی دیگر، ساختاری سیاسی قرار گرفته که بقای خود را در سرکوب، زندان، اعدام و تحمیل وحشت جست‌وجو می‌کند.

ایران امروز در چنین موقعیتی قرار دارد.

پس از اعتراضات گسترده دی‌ماه ۱۴۰۴ و سرکوب خونین معترضان، بازداشت‌های گسترده، صدور احکام مرگ و اعدام جوانانی که جرمشان ایستادگی در برابر ظلم ساختار یافته جمهوری اسلامی بود، دیگر نمی‌توان با ادبیات معمول اختلافات سیاسی درباره مسئولیت ایرانیان سخن گفت. آنچه در ایران جریان دارد، صرفاً اختلاف میان شهروندان و یک دولت نیست؛ رویارویی ملتی با ساختاری است که دهه‌ها کوشیده اراده سیاسی خود را به نام اراده ملی معرفی کند.

گزارشات سازمان های حقوق بشری در شانزدهم نوامبر ۲۰۲۶ نشان می‌دهد دست‌کم ۱۲۱ معترض بازداشت‌شده در ارتباط با اعتراضات ژانویه ۲۰۲۶ با حکم اعدام روبه‌رو هستند و از هجدهم مارس تا زمان انتشار این گزارش، ۴۱ معترض اعدام شده‌اند. این ارقام تنها بخشی از واقعیتی است که پشت دیوارهای زندان، سانسور و اختناق جریان دارد.

اما پرسش من در این نوشته، تنها درباره جنایات جمهوری اسلامی نیست. پرسش اصلی درباره ماست؛ درباره میلیون‌ها ایرانی که در خارج از کشور زندگی می‌کنیم، امنیت نسبی داریم، امکان سخن گفتن داریم و از آزادی‌هایی برخورداریم که بسیاری از هم‌میهنانمان در ایران برای دستیابی به ابتدایی‌ترین شکل آن جان خود را از دست داده‌اند.

ما در برابر این مردم چه مسئولیتی داریم؟

آیا وظیفه ما به انتشار چند تصویر از کشته‌شدگان، بازنشر چند خبر، شرکت در یک تجمع، گرفتن چند عکس یادگاری با پرچم شیر و خورشید و سپس بازگشت به زندگی روزمره محدود می‌شود؟ آیا مبارزه سیاسی برای ما به فعالیتی مناسبتی تبدیل شده که تنها هنگام وقوع یک فاجعه تازه، برای چند روز به یاد آن می‌افتیم؟

اگر چنین است، باید بپذیریم که هنوز فاصله عمیقی میان ادعای همبستگی ملی و رفتار واقعی ما وجود دارد.

جمهوری اسلامی ایران نیست؛ کنسولگری‌های آن نیز نماینده اراده ملت نیستند

یکی از مهم‌ترین دستاوردهای جنبش ملی ایرانیان در سال‌های اخیر، آشکارتر شدن تمایز میان ایران به‌عنوان یک ملت تاریخی و جمهوری اسلامی به‌عنوان یک ساختار سیاسی ایدئولوژیک بوده است. ایران نه با جمهوری اسلامی آغاز شده و نه با پایان آن از میان خواهد رفت. ایران موجودیتی تاریخی، فرهنگی و ملی است که هزاران سال پیش از پیدایش این حکومت وجود داشته و پس از آن نیز باقی خواهد ماند.

جمهوری اسلامی هرگز مترادف ایران نبوده و نیست.

از همین منظر، سفارتخانه‌ها و کنسولگری‌های جمهوری اسلامی در خارج از کشور را نباید صرفاً ساختمان‌هایی برای صدور گذرنامه، تنظیم وکالت‌نامه، ثبت ازدواج یا انجام امور اداری دانست. این نهادها بخشی از ساختار رسمی حکومتی هستند که مشروعیت سیاسی آن از نگاه من و بسیاری از مخالفانش به‌واسطه دهه‌ها سرکوب و انکار حق تعیین سرنوشت ملت ایران از میان رفته است.

بنابراین، تحریم خدمات کنسولی جمهوری اسلامی می‌تواند به یکی از روشن‌ترین و فراگیرترین اشکال نافرمانی مدنی ایرانیان خارج از کشور تبدیل شود. تحریم کنسولی، در این چارچوب، نه یک اقدام اداری، بلکه اعلام قهر سیاسی و ملی با حکومتی است که دیگر نمی‌خواهیم حتی در مناسبات روزمره خود به عادی‌سازی حضور آن کمک کنیم. وقتی از تحریم کنسولی سخن می‌گویم، منظورم یک حرکت نمایشی چندروزه نیست. سخن از یک تصمیم آگاهانه، مستمر و جمعی است؛ تصمیمی برای قطع مراجعه به نهادهای کنسولی جمهوری اسلامی و تبدیل این خودداری به نمادی از نافرمانی مدنی سازمان‌یافته.

حکومتی که از یک سو در داخل کشور با معترضان به زبان گلوله، زندان و طناب دار سخن می‌گوید و از سوی دیگر در خارج از کشور خود را متولی امور ایرانیان معرفی می‌کند، باید با یک تناقض سیاسی آشکار روبه‌رو شود: ملتی که مشروعیت آن را نمی‌پذیرد، چرا باید همچنان در روابط روزمره خود به عادی جلوه دادن نهادهایش ادامه دهد؟

از زاهدان تا اروپا؛ مسئولیتی که با عبور از مرز پایان نمی‌یابد

در ایران کودکانی وجود دارند که به دلیل محرومیت از مدارک هویتی، فقر ساختاری یا موانع اداری، از ابتدایی‌ترین امکانات اجتماعی و آموزشی محروم مانده‌اند. در سیستان و بلوچستان، مسئله کودکان فاقد شناسنامه و محرومیت‌های ناشی از آن، سال‌هاست یکی از نمونه‌های دردناک نابرابری اجتماعی است.

در همان کشور، خانواده‌هایی هستند که فرزندانشان را در اعتراضات از دست داده‌اند؛ مادرانی که به جای جشن تولد فرزندانشان بر مزار آنان می‌نشینند؛ پدرانی که برای دادخواهی تحت فشار قرار می‌گیرند و جوانانی که به دلیل فعالیت سیاسی از تحصیل، اشتغال، آزادی و زندگی عادی محروم شده‌اند.

حال تصور کنیم در سوی دیگر این جغرافیای مشترک، ایرانیانی زندگی می‌کنند که بزرگ‌ترین نگرانی سیاسی‌شان این است که مبادا حضور در یک تجمع اعتراضی، انتشار یک موضع صریح یا فاصله گرفتن از نهادهای جمهوری اسلامی، رفت‌وآمد سالانه آنان به ایران را برای آوردن یک لواشک و سبزی خشک شده دشوار کند.

این تضاد را چگونه باید توضیح داد؟

چگونه می‌توان از یک سو خود را متعلق به همان ملت دانست و از سوی دیگر، تمام مسئولیت ملی را تا جایی پذیرفت که کوچک‌ترین اختلالی در آسایش شخصی ایجاد نکند؟

من از ایرانیان خارج از کشور انتظار ندارم که رنج مردم داخل ایران را به همان شکل تجربه کنند. چنین انتظاری نه ممکن است و نه موضوع بحث من است. سخن بر سر این است که برخورداری از امنیت و آزادی بیشتر، نباید بهانه‌ای برای مسئولیت‌گریزی بیشتر شود. آن جوانی که در خیابان‌های ایران با خطر بازداشت و مرگ روبه‌رو شده، امکان انتخاب میان آسایش و اعتراض را به شکلی که ما در اروپا داریم، نداشته است. آن خانواده‌ای که فرزندش را از دست داده، نمی‌تواند با خاموش کردن تلفن همراه و فاصله گرفتن از اخبار، به زندگی پیشین بازگردد.

اما ما می‌توانیم تصمیم بگیریم که دست‌کم از ظرفیت آزادی خود برای یک اقدام مدنی مشخص استفاده کنیم.

تحریم کنسولگری‌های جمهوری اسلامی یکی از همین ظرفیت‌هاست.

قشر خاکستری؛ هنگامی که آسایش شخصی به جای مسئولیت ملی می‌نشیند

من در اینجا حتی قصد ندارم دانشجویان ایرانی دانشگاه لوکزامبورگ را مخاطب اصلی انتقادم قرار دهم؛ زیرا بر این باورم که دانشگاه لوکزامبورگ حیاط خلوت جمهوری اسلامی است و نفوذ جمهوری اسلامی و حضور برخی آقازاده‌ها و وابستگان این حکومت در پوشش دانشجو در محیط‌های دانشگاهی، از جمله دانشگاه لوکزامبورگ، موضوعی است که شایسته بررسی مستقل و جدی است. انتقاد من متوجه کسانی است که با ادعاهای ساختگی درباره تعقیب و آزار سیاسی، خود را مخالف جمهوری اسلامی معرفی کرده و از این طریق موفق به دریافت حمایت بین‌المللی و اقامت سیاسی با پناهندگی در کشورهای اروپایی شده‌اند، اما هنوز جوهر کارت اقامتشان خشک نشده، برای بازگشت به ایران برنامه‌ریزی می‌کنند یا به محض تصمیم به ازدواج و فرزندآوری، راهی بخش کنسولی جمهوری اسلامی در بروکسل می‌شوند تا عقدنامه و شناسنامه‌ای با مهر رسمی همان حکومتی دریافت کنند که مدعی بودند از بیم آن گریخته‌اند. مسئله من داشتن شناسنامه، ثبت ازدواج یا برخورداری از خدمات اداری نیست؛ مسئله، تناقض اخلاقی و سیاسی کسانی است که اگر ادعای پناهندگی‌شان عامدانه دروغ بوده باشد، از رنج واقعی قربانیان سرکوب برای کسب امتیاز اقامت سوءاستفاده کرده‌اند. چگونه می‌توان با ادعای خطر جانی از یک حکومت درخواست پناهندگی کرد و سپس، بدون آنکه تغییری در شرایط ادعایی رخ داده باشد، برای برقراری مناسبات عادی با نهادهای همان حکومت پیش‌قدم شد؟ آنچه باید پاسخ داده شود، تعارض میان ادعاهای اولیه و رفتارهای بعدی است. کسانی که آگاهانه از پرونده‌های جعلی سیاسی بهره برده‌اند، پیش از هر چیز باید در برابر وجدان خود و در برابر خانواده‌هایی پاسخگو باشند که عزیزانشان واقعاً در معرض زندان، شکنجه و اعدام قرار دارند. پناهندگی سیاسی نباید به گذرنامه‌ای برای فرصت‌طلبی تبدیل شود؛ به‌ویژه هنگامی که بهای این فرصت‌طلبی، بی‌اعتبار کردن رنج کسانی است که حقیقتاً برای نجات جان خود ناچار به ترک میهن شده‌اند.

یا اینکه سال‌هاست در میان بخشی از ایرانیان خارج از کشور، نوعی فرهنگ فاصله‌گیری از سیاست شکل گرفته که اغلب با عبارت‌هایی آشنا توجیه می‌شود: «من سیاسی نیستم»، «به من ارتباطی ندارد»، «من برای زندگی آمده‌ام»، «نمی‌خواهم برای خانواده‌ام مشکلی ایجاد شود» یا «می‌خواهم بتوانم راحت به ایران رفت‌وآمد کنم». این جملات، هرکدام ممکن است از تجربه‌ها و نگرانی‌های متفاوتی سرچشمه گرفته باشند، اما هنگامی که به یک الگوی دائمی برای کنار کشیدن از هرگونه مسئولیت جمعی تبدیل می‌شوند، دیگر نمی‌توان آن‌ها را صرفاً ترجیحاتی خصوصی دانست.

مسئله دقیقاً از جایی آغاز می‌شود که آسایش فردی به تنها معیار قضاوت درباره سرنوشت یک ملت تبدیل می‌شود.

در میان این طیف، بخشی از دانشجویان و مهاجران ایرانی نیز حضور دارند؛ کسانی که از امکانات آموزشی، اجتماعی و آزادی‌های کشورهای دموکراتیک برخوردار شده‌اند، اما در برابر مبارزه مردم ایران برای دستیابی به همان آزادی‌ها، سکوت را به مشارکت ترجیح می‌دهند. دانشجویی که در دانشگاه‌های آزاد اروپا تحصیل می‌کند، از آزادی بیان بهره می‌برد و می‌تواند بدون ترس از بازداشت درباره سیاست سخن بگوید، بیش از بسیاری دیگر فرصت شناخت ارزش این آزادی را دارد. همین تفاوت میان تجربه زندگی در یک جامعه آزاد و واقعیت سرکوب در ایران است که پرسش مسئولیت را جدی‌تر می‌کند. اگر آزادی تنها زمانی ارزشمند باشد که خودمان از آن بهره‌مند شویم، دیگر با یک اصل اخلاقی روبه‌رو نیستیم؛ با امتیازی شخصی روبه‌رو هستیم که حاضر نیستیم برای گسترش آن کوچک‌ترین هزینه‌ای بپردازیم. برای من، بی‌تفاوتی آگاهانه در برابر رنج یک ملت، آن هم از موضع برخورداری از امنیت و آزادی، قابل دفاع نیست.

میهن‌دوستی را نمی‌توان به علاقه به غذا، موسیقی، زبان فارسی، تعطیلات نوروز و سفرهای تابستانی به ایران تقلیل داد. ایران تنها خاطره و نوستالژی نیست؛ ایران مردمی زنده دارد که امروز برای آینده خود مبارزه می‌کنند. وطن را نمی‌توان فقط زمانی دوست داشت که برای ما لذت، افتخار یا منفعت شخصی به همراه داشته باشد. میهن‌دوستی زمانی معنای واقعی پیدا می‌کند که فرد حاضر باشد میان منفعت کوتاه‌مدت خود و مسئولیت بزرگ‌ترش در برابر جامعه، انتخابی آگاهانه انجام دهد.

آنچه من نقد می‌کنم، نه ترس واقعی انسان‌ها، بلکه تبدیل مصلحت‌جویی به یک فضیلت سیاسی است؛ همان فرهنگی که سکوت را عقلانیت، کناره‌گیری را بلوغ و بی‌عملی را دوراندیشی معرفی می‌کند. در برابر سرکوب سازمان‌یافته، این نوع عقلانیت چیزی جز توجیه روشنفکرانه سقوط اخلاقی و تطهیر بزدلی در پوشش مصلحت‌اندیشی نیست.

از نگاه من، دوران وسط‌بازی، میانه‌روی مصلحت‌جویانه و پنهان شدن پشت عنوان فریبنده «قشر خاکستری» به پایان رسیده است. جامعه ایران به نقطه‌ای تاریخی و سرنوشت‌ساز رسیده که دیگر نمی‌توان با تظاهر به بی‌طرفی، از پاسخ‌گویی به پرسش بنیادین امروز گریخت: در برابر جمهوری اسلامی کجا ایستاده‌اید؟ هنگامی که یک حکومت برای حفظ قدرت، معترضان را سرکوب می‌کند و خانواده‌های بسیاری را داغدار ساخته است، ادعای بی‌طرفی سیاسی نیز باید در برابر وجدان فردی و مسئولیت اجتماعی مورد پرسش قرار گیرد. در چنین شرایطی، من مرز سیاسی تعیین‌کننده را میان موافقت و مخالفت با استمرار جمهوری اسلامی می‌بینم؛ مرزی که هیچ‌کس نمی‌تواند برای همیشه با عبارت «من سیاسی نیستم» از مواجهه با آن بگریزد. انتخاب با شماست: آیا از استمرار جمهوری اسلامی حمایت می‌کنید یا با آن مخالفید؟ این پرسشی است که هر ایرانی باید پیش از هر چیز در برابر وجدان خود به آن پاسخ دهد؛ زیرا تاریخ تنها آنچه را حکومت‌ها انجام داده‌اند ثبت نمی‌کند، بلکه رفتار جامعه در برابر قدرت و سرکوب را نیز به حافظه می‌سپارد.

از اعتراض مناسبتی تا نافرمانی مدنی مستمر

اعتراضات ایرانیان خارج از کشور در سال‌های گذشته، به‌ویژه گردهمایی‌هایی که با پرچم ملی شیر و خورشید و در حمایت از شاهزاده رضا پهلوی برگزار شده‌اند، نشان داده‌اند که ظرفیت قابل‌توجهی برای سازمان‌دهی سیاسی و ابراز همبستگی ملی در میان ایرانیان مهاجر وجود دارد.

از نگاه من، شاهزاده رضا پهلوی رهبر ملی و انتخاب ایرانیان متحد در داخل و خارج از کشور و چهره محوری بخش بزرگی از اپوزیسیون مخالف جمهوری اسلامی است. اهمیت این جایگاه، تنها در حمایت سیاسی از یک شخصیت خلاصه نمی‌شود، بلکه در امکان تبدیل نیروهای پراکنده به یک حرکت منسجم برای گذار از جمهوری اسلامی معنا پیدا می‌کند.

اما حتی گسترده‌ترین تجمعات اعتراضی نیز زمانی به قدرت سیاسی پایدار تبدیل می‌شوند که به رفتارهای مدنی مستمر و سازمان‌یافته پیوند بخورند. یک تجمع، هراندازه باشکوه، پایان مسئولیت ما نیست. انتشار تصویر حضور در تظاهرات، جایگزین مشارکت مستمر سیاسی نمی‌شود. هشتگ‌ها، بیانیه‌ها و واکنش‌های رسانه‌ای نیز هنگامی اثر عمیق‌تری پیدا می‌کنند که در کنار آن‌ها، کنش‌هایی قابل مشاهده و تداوم‌پذیر شکل بگیرد.

تحریم کنسولی دقیقاً از همین منظر اهمیت دارد.

این اقدام می‌تواند اعتراض را از یک رویداد مقطعی به یک تصمیم پایدار در زندگی روزمره تبدیل کند.

وقتی فردی آگاهانه تصمیم می‌گیرد برای امور اختیاری خود به کنسولگری جمهوری اسلامی مراجعه نکند، این تصمیم را علنی اعلام کند و دیگران را نیز به مشارکت داوطلبانه در چنین کارزاری دعوت کند، مخالفت سیاسی خود را از سطح بیان عقیده به سطح رفتار مدنی منتقل کرده است.

اگر این تصمیم در مقیاسی گسترده و با سازمان‌دهی روشن دنبال شود، می‌تواند به نمادی از کاهش پذیرش اجتماعی نهادهای جمهوری اسلامی در میان ایرانیان خارج از کشور تبدیل شود. من معتقدم چنین کارزاری باید در کنار اعتراضات خیابانی، فعالیت رسانه‌ای، حمایت از زندانیان سیاسی، دادخواهی خانواده‌های قربانیان و فشار سیاسی بر دولت‌های میزبان قرار گیرد. هدف، جایگزین کردن یک شکل مبارزه با تمام اشکال دیگر نیست؛ هدف، خارج کردن مبارزه از چرخه فرساینده واکنش‌های مقطعی و تبدیل آن به مجموعه‌ای از اقدامات پیوسته است.

قهر ملی؛ شکستن عادت به عادی‌سازی حکومت

یکی از مهم‌ترین منابع بقای حکومت‌های اقتدارگرا، تنها قدرت سرکوب آنان نیست؛ عادت اجتماعی به ادامه مناسبات عادی با نهادهای قدرت نیز در حفظ وضع موجود نقش دارد. حکومتی ممکن است در عرصه عمومی با مخالفت گسترده روبه‌رو باشد، اما هم‌زمان در مناسبات روزمره همچنان به‌عنوان مرجع طبیعی و بدیهی امور پذیرفته شود. نافرمانی مدنی دقیقاً می‌تواند این عادت را به پرسش بکشد.

تحریم کنسولگری‌های جمهوری اسلامی، از نگاه من، اقدامی برای شکستن همین عادت است.

چرا باید حکومتی که در داخل کشور با مطالبه آزادی به‌عنوان تهدید امنیتی برخورد می‌کند، در خارج از کشور از رابطه عادی و بی‌اعتراض با همان مردمی برخوردار باشد که مدعی نمایندگی آنان است؟ چرا باید شهروند ایرانی در اروپا، هنگامی که درباره جنایات جمهوری اسلامی سخن می‌گوید، این نهادها را محکوم کند، اما در نخستین فرصت اداری، بدون هیچ تأمل سیاسی، همان رابطه معمول را ادامه دهد؟

این پرسش‌ها درباره سازگاری میان باور سیاسی و رفتار اجتماعی است.

قهر ملی با جمهوری اسلامی، در این معنا، باید از شعار فراتر رود و به تصمیمی قابل مشاهده تبدیل شود. نمی‌توان هر روز از پایان جمهوری اسلامی سخن گفت، اما در رفتار سیاسی خود هیچ نشانه‌ای از پایان پذیرش مشروعیت آن نشان نداد.

تحریم کنسولی یک راه برای آشکار کردن همین گسست است.

مسئولیت ایرانی بودن، وابسته به نوع اقامت نیست

در این بحث، تفاوتی ندارد که یک ایرانی با ویزای تحصیلی به اروپا آمده باشد، از طریق اشتغال مهاجرت کرده باشد، با ازدواج اقامت گرفته باشد، تابعیت کشور دیگری را به دست آورده باشد یا به دلیل آزار سیاسی و اجتماعی ناچار به ترک ایران شده باشد.

نوع اقامت، معیار تعلق ملی نیست.

ایرانی بودن تنها به گذرنامه و محل تولد محدود نمی‌شود. تعلق ملی، پیوندی تاریخی و اجتماعی است که با عبور از مرزهای جغرافیایی از میان نمی‌رود. ما ممکن است در کشورهای متفاوت زندگی کنیم، زبان‌های دیگری بیاموزیم، تابعیت‌های تازه‌ای بگیریم و آینده خانوادگی خود را در جوامعی دیگر بسازیم، اما هیچ‌یک از این تحولات، گذشته مشترک و مسئولیت اخلاقی ما در برابر سرنوشت ایران را خودبه‌خود محو نمی‌کند.

برای همین است که معتقدم ایرانیان خارج از کشور باید مفهوم همبستگی ملی را از نو در رفتار خود تعریف کنند. همبستگی، صرفاً احساس اندوه در برابر تصاویر کشته‌شدگان نیست. همبستگی زمانی معنای سیاسی پیدا می‌کند که این اندوه به اراده‌ای برای اقدام تبدیل شود. ما نمی‌توانیم سرنوشت ایران را تنها به دوش مردمی بگذاریم که زیر شدیدترین فشارهای امنیتی و اقتصادی زندگی می‌کنند و سپس از فاصله‌ای امن، شجاعت آنان را تحسین کنیم. اگر مردم داخل کشور هزینه سنگین اعتراض را می‌پردازند، حداقل مسئولیت ما در خارج از کشور آن است که از ظرفیت‌های مدنی و سیاسی در دسترس خود استفاده کنیم. در نگاه من، تحریم خدمات کنسولی جمهوری اسلامی یکی از این مسئولیت‌هاست.

پایان دوران تماشاگران

تاریخ برای تماشاگران صندلی افتخار کنار نمی‌گذارد. ملت‌ها را کسانی از تاریکی بیرون می‌آورند که در لحظه انتخاب، آسایش خود را با سرنوشت میهن معامله نمی‌کنند. آنان که در روزهای دشوار، سکوت را به نام عقلانیت می‌فروشند، بی‌عملی را مصلحت‌اندیشی می‌نامند و از دور برای شجاعت دیگران کف می‌زنند، باید بدانند که فردای آزادی، تنها روز جشن پیروزی نخواهد بود؛ روز پرسش از وجدان‌ها نیز خواهد بود.

آن روز، تاریخ خواهد پرسید هنگامی که جوانان ایران در خیابان‌ها کشته می‌شدند، هنگامی که مادران بر مزار فرزندانشان می‌گریستند و هنگامی که زندانیان سیاسی در انتظار اجرای احکام مرگ بودند، شما که در امنیت و آزادی زندگی می‌کردید، چه کردید؟ آیا سهمتان از میهن‌دوستی تنها انتشار چند تصویر، نوشتن چند شعار و گرفتن عکس یادگاری با پرچم شیر و خورشید بود؟ یا توانستید دست‌کم بخشی از آسایش خود را به مسئولیتی واقعی در برابر ملت تبدیل کنید؟

ایران به وطن‌پرستان مناسبتی نیاز ندارد؛ به ایرانیانی نیاز دارد که وطن را نه فقط در خاطرات شیرین گذشته، بلکه در تلخی مسئولیت امروز نیز دوست داشته باشند. میهن‌دوستی با ادعا اثبات نمی‌شود. نمی‌توان در شبکه‌های اجتماعی برای آزادی ایران شعار داد و در نخستین برخورد با یک دشواری شخصی، تمام آن آرمان‌ها را پشت در کنسولگری همان حکومتی جا گذاشت که دیروز علیه آن فریاد می‌زدیم.

این همان تناقضی است که باید بی‌پرده درباره آن سخن گفت: مخالفتی که هیچ تغییری در رفتار ایجاد نکند، به‌تدریج از یک موضع سیاسی به نوعی سرگرمی بی‌هزینه تبدیل می‌شود. من از هیچ ایرانی نمی‌خواهم امنیت خانواده اش را قربانی کند. اما از کسانی که امکان انتخاب دارند، می‌پرسم: آیا واقعاً نمی‌توان از یک مراجعه اختیاری به کنسولگری جمهوری اسلامی صرف‌نظر کرد؟ آیا سهم ما از مبارزه برای آزادی کشوری که جوانانش جان می‌دهند، حتی به اندازه چشم‌پوشی از یک آسودگی اداری نیست؟

تحریم کنسولگری‌های جمهوری اسلامی، در نگاه من، آغاز یک قهر ملی آگاهانه است؛ اعلام اینکه میان ملت ایران و حکومتی که آزادی او را سرکوب می‌کند، فاصله‌ای سیاسی و اخلاقی وجود دارد که دیگر نمی‌توان آن را با مهر گذرنامه، امضای وکالت‌نامه و تشریفات اداری پنهان کرد. این قهر، قهر با ایران نیست؛ درست برعکس، اعلام وفاداری به ایران است. ما از میهن خود روی برنمی‌گردانیم؛ از حکومتی روی برمی‌گردانیم که میهن را با مالکیت سیاسی خود اشتباه گرفته است.

جمهوری اسلامی باید دریابد که ایرانیان خارج از کشور، صرفاً جمعیتی پراکنده در جغرافیای جهان نیستند؛ بخشی از همان ملت‌اند که می‌تواند با آزادی بیان، سازمان‌دهی مدنی، فشار سیاسی و نافرمانی آگاهانه، در آینده کشور خود نقش داشته باشد. و خطاب به آنان که هنوز در حاشیه ایستاده‌اند و منتظرند دیگران هزینه آزادی را بپردازند تا خود روزی در جشن پیروزی حاضر شوند، باید گفت: آزادی، مهمانی‌ای نیست که بتوان تنها برای مراسم پایانی آن دعوت‌نامه خواست. اگر امروز حاضر نیستید حتی مسئولیت‌های مدنی کم‌هزینه را بررسی کنید، فردا دست‌کم مبارزه و فداکاری دیگران را به حساب شجاعت خود ننویسید.

با این همه، من به آینده ایران امیدوارم؛ نه به این دلیل که راه پیش رو کوتاه و آسان است، بلکه به این دلیل که سرنوشت یک ملت را نمی‌توان برای همیشه در زندان یک ایدئولوژی محبوس کرد. ایران بزرگ‌تر از جمهوری اسلامی است، ریشه‌دارتر از حکومت‌های گذراست و سزاوار آینده‌ای بسیار فراتر از آن چیزی است که امروز بر مردمش تحمیل شده است. روزی خواهد رسید که پرچم شیر و خورشید، به‌عنوان نماد آرمانی ما از ایران آزاد، دیگر تنها بر دوش معترضان تبعیدی نباشد؛ در آسمان میهن نیز برافراشته شود. روزی که ایرانیان برای بازگشت به کشورشان از بازداشت و بازجویی نترسند، مادران برای اعتراض فرزندانشان عزادار نشوند و هیچ شهروندی به دلیل عقیده، پوشش، آرمان، بی‌دینی یا مخالفت سیاسی از حقوق خود محروم نماند.

آن روز، ایران نه به اجازه جمهوری اسلامی، بلکه به اراده آزاد ملت خود آینده‌اش را خواهد ساخت. اما تا رسیدن به آن روز، مسئولیت ما پایان نمی‌یابد.

از امروز باید روشن کنیم که در کدام سوی این فصل تاریخی ایستاده‌ایم؛ در کنار مردمی که برای آزادی و کرامت انسانی مبارزه می‌کنند، یا در آسایش سکوتی که استمرار وضع موجود را بی‌هزینه‌تر می‌سازد.

جمهوری اسلامی ایران نیست. کنسولگری جمهوری اسلامی خانه ملت ایران نیست. و وفاداری به میهن، به معنای وفاداری به حکومتی نیست که خود را مالک آن می‌پندارد. ما از ایران دست نمی‌کشیم. از حق آزادی، حاکمیت ملی و آینده فرزندان این سرزمین دست نمی‌کشیم. نه مرزهای جغرافیایی می‌توانند پیوند ما را با میهن قطع کنند و نه دهه‌ها سرکوب می‌توانند حق یک ملت برای تعیین سرنوشت خود را از میان ببرند.

جمهوری اسلامی می‌تواند گذرنامه صادر کند، اما نمی‌تواند برای وجدان ما مجوز صادر کند. می‌تواند بر ساختمان کنسولگری‌هایش پرچم خود را نصب کند، اما نمی‌تواند با یک تابلوی دیپلماتیک، خود را صاحب تاریخ و هویت ایران معرفی کند.

ایران ملک موروثی هیچ ایدئولوژی و گروگان هیچ حکومت نیست. ایران از آن ملت ایران است.

و سرانجام روزی فرا خواهد رسید که فرزندان این سرزمین، به‌جای پرسیدن اینکه چگونه از ایران بگریزند، برای ساختن آینده‌ای بهتر در میهن خود برنامه‌ریزی کنند. آن روز، پایان یک حکومت تنها آغاز راه خواهد بود؛ آغاز مسئولیتی بزرگ‌تر برای ساختن کشوری آزاد، آباد، سکولار، قانون‌مدار و شایسته تاریخ و تمدن ایران.

ما برای بازگشت به گذشته مبارزه نمی‌کنیم؛ برای بازپس‌گیری آینده‌ای ایستاده‌ایم که از ملت ایران دریغ شده است.

این حکومت، تمام تاریخ ایران نیست؛ تنها فصلی تاریک از آن است. و هیچ فصل تاریکی، پایان کتاب یک ملت نیست.

پاینده ایران


احسان تاری نیا - لوکزامبورگ
نوشته شده در 20 نوامبر 2026